ESERLERİN GENEL ÖZELLİKLER
1. İslamiyet öncesi kültür ve İslami kültür iç içedir.
2. Eserlerde toplum hayatını şekillendirme ve yönlendirme amacı güdülmüştür.
3. Eserlerde dini öğretme amacı esas alınmıştır.
4. Hece ölçüsüyle beraber aruz ölçüsü de kullanılmaya başlanmıştır.
5. Dile Arapça ve Farsçadan sözcükler girmiştir.
6. Nazım birimi dörtlük ve beyittir.
7. Arap ve Fars edebiyatında kullanılan nazım şekilleri ile eserler verilmeye başlanmıştır.

KUTADGU BİLİG (Saadet Veren Bilgi, Mutluluk Bilgisi)
1. 1069–1070 yılları arasında Karahanlılar döneminde Yusuf Has Hacip tarafından Tabgaç Buğra Han’a (Satuk Buğra Han)sunulmuştur. İslami dönemin ilk eseridir
2. Manzum bir eserdir. Nazım birimi beyittir 6645 beyitten oluşmuştur.
3. Mesnevi türünde ve aruz ölçüsüyle yazılmış ilk eserdir. Ayrıca 173 tane mani şeklinde dörtlük vardır.
4. Arap harfleriyle yazılmıştır.
5. Karahanlı Türkçesiyle (Hakaniye-Doğu Lehçesi) yazılmıştır.
6. İslamiyet’in etkisiyle Arapça ve Farsça sözcükler etkin bir şekilde kullanılmıştır.
7. Eser didaktik ve alegorik tarzdadır. Hükümdar Kün Toğdu adaleti, Ay Toldı saadeti, Öğdülmiş zekâyı, Odgurmış akıbeti, hayatın sonunu temsil eder.
8. Din, devlet, ahlak, siyaset, toplum konularını işleyen düşüncelere yer verilmiştir.
9. Toplum yaşantısındaki bozuklukların düzeltilmesi, insanların mutlu edilmesi için devlet yöneticilerine öğütler verir.
10. Eserde Türk halkı arasında yaygın olarak kullanılan edebi söyleyişlere, deyimlere bolca yer verilmiştir. Şiirde ahenk ölçü, kafiye, redif gibi öğelerle sağlanmıştır. Birçok mısrada iç kafiye kullanıldığı görülür.
11. Siyasetnamenin ilk örneğidir.

DİVÂNÜ LÛGATİ’T-TÜRK
1. Kaşgarlı Mahmut tarafından 1072’de yazılmaya başlanmış 1074’ta tamamlanmıştır.
2. Türkçeyi, Türk dilinin ve kültürünün zenginliğini Araplara öğretmek için yazılmıştır.
3. Arapça olarak yazılan eserde 7500’den fazla sözcüğe yer verilmiştir. Eserde Türkçe sözcüklere Arapça karşılıklar verilmiş; bu sözcüklerin anlamlarını da açıklamak için sözcüklerin geçtiği destan sagu, sav ve çeşitli dizeler örnek olarak verilmiştir. (Alper Tunga Sagusu, Oğuz Kağan Destanı vb.)
4. Edebiyatımızdaki ilk sözlük ve dilbilgisi kitabı olma özelliğine sahiptir.
5. Türk dilinin grameri ile ilgili bilgiler içerir.
6. Sözlük niteliği dışında edebiyat, folklor ve coğrafya bilgilerini içerir. Eserde Türk boyları tanıtılmıştır. Halkın inanışı, kültürü, gelenek görenekleri, dili ile ilgili bilgiler verir. Kaşgarlı Mahmut bu bilgileri elde etmek için Türk boylarını gezmiştir. Türk boylarının isimlerinin nereden aldıklarına, Türk yer adlarına, Türk illerinin ve boylarının kullandığı ağızlara da değinilmiştir.
7. Arap harfleriyle yazılan bu eser düz yazı özelliği gösterir. Tanıtılan sözcüler ayrıntılarıyla tanıtılmıştır. Sözcükler dizilirken Arapçanın kuralları göz önünde bulundurulmuştur.8
8. Doğu Lehçesi ile yazılmıştır.
9. Eser sekiz bölümden oluşmuştur. Eserin sonunda yayınlanan harita Türk dünyası ile ilgili yayınlanan ilk haritadır.
10. Eserin tek yazma nüshası, İstanbul Millet Kütüphanesi’ndedir.

ATABETÜ’L-HAKÂYIK
1. 12. yy.’ın ilk yarısında Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılmıştır.
2. Didaktik bir eserdir. Günümüzdeki Türkçe karşılığı “gerçeklerin eşiği”dir.
3. Eser Hakaniye Lehçesiyle ve Uygur harfleriyle yazılmıştır.
4. Arapça ve Farsçanın etkisi yoktur.
5. Eserin konusu din ve ahlak kurallarıdır. Cömertliğin iyi bir şey olduğunu ileri sürmekte ve Türk karakterini bu yönden öğretmektedir. Ayrıca ilmin her şeyden üstün olduğu gerçeğini savunmaktadır.

DİVÂN-I HİKMET
1. Hoca Ahmet Yesevî’nin hikmet adını verdiği şiirlerini topladığı eserdir. Ahmet Yesevî’nin hikmetleri İslâmiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı nazım biçimlerinden olan “ilahî”nin ilk örnekleri olarak kabul edilir. Buradan hareketle Ahmet Yesevî’nin de “Dinî-Tasavvufî Türk Halk Şiiri”nin kurucusu olduğu söylenebilir.
2. Tasavvuf edebiyatının kurucusu Ahmet Yesevi tarafından yazılmıştır.
3. Didaktik bir eserdir.
4. Şiirler dörtlüklere ve hece ölçüsüyle (4+2=7’li ve 4+4+4=12’li kalıbı ile oluşturulmuştur) yazılmıştır. Yarım kafiye kullanılmıştır. Birçok kere de rediften faydalanılmıştır. Dörtlükler koşma biçimindedir. Aruz ölçüsüyle yazılanlar da vardır. Bu kısımlar daha çok gazel tarzındadır.
(Fâ i lâ tün / Fâ i lâ tün / Fâ i lâ tün / Fâ i lâ tün)
(Me fâ î lün / Me fâ î lün /Fe ûlün)
(4 Me fâ î lün – Mef û lü / Me fâ î lü / Me fâ î lü / Fe û lün)
5. Tasavvuf alanında yazılan ilk eserdir.
6. Hakaniye Lehçesiyle (Karahanlı Türkçesiyle) yazılmıştır.
7. Ahmet Yesevi insanlara yol göstermeyi amaçladığı için Hz. Muhammed’e şiirler, sofilere ait menkıbeler, Allah aşkı, dünyanın geçiciliği, dünyadaki maddi şeylerin gereksizliği ile ilgili konular hakkında yazılmıştır.

Aşık Paşa, 1272 yılında Kırşehir’de, doğmuştur. Mutasavvıf bir aile içerisinde büyümüştür. Eserlerinde tasavvufun etkisi çok fazladır. Dininine bağlı bir şairdir ve bu sebeple eserlerindeki tasavvufi yönün yanısıra yoğun biçimde dini imgeler bulunur.

KOŞMA

Çıktım yücesine seyran eyledim
Cebel önü çayır çimen görünür.
Bir firkat geldi ki coştum ağladım
Al yeşil bahçeli Kaman görünür.

Şaştım hey Allah’ım ben de pek şaştım
Devrettim Akdağ’ı Bozok’a düştüm
Yozgat’ın üstünde bir ateş seçtim
Yanar oylum oylum duman görünür.

Biter Kırşehir’in gülleri biter
Çığrışır dalında bülbüller öter
Ufacık güzeller hep yeni yeter
Güzelin kaşında keman görünür.

Gönül arzuladı Niğde’yi, Boru
Gün günden artmakta yiğidin zârı
Çifte bedestanlı koca Kayseri
Erciyaş karşısında yaman görünür.

Dadaloğlu’m da der zatından zatı
Çekin eyerleyin gökçe kır atı
Göçmek değil bizim ilin muradı
Ak yâre gitmemiz güman görünür.

—————————————————————————————————————-

ASLIMI SORARSAN AVŞAR SOYUNDAN

Aslımı sorarsan Avşar soyundan
Ayrı düştüm aşiretten beyimden
Pınarbaşı’ndan da beş yüz evinen
Çıkıp da cana kıyanlardanım

Çekerim çileyi böyl’olsun bugün
Alırım mı sandın şol Kozan Dağın
Biz bir kurt idik de Bozoklu köyün
Ürkütüp sürüsün yiyenlerdenim

Dadaloğlum der de böyle olmazdım
Gördüğüm günlerin birini görmezdim
Kavga kızışınca geri durmazdım
Meydanda kardaşa kıyanlardanım

——————————————————————————–

KALKTI GÖÇ EYLEDİ AVŞAR ELLERİ

Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eder ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir

Belimizde kılıcımız Kirmani
Taşı deler mızrağımın temreni
Hakkımızda devlet etmiş fermanı
Ferman padişahın, dağlar bizimdir

Dadaloğlu’m birgün kavga kurulur
Öter tüfek davlumbazlar vurulur
Nice koçyiğitler yere serilir
Ölen ölür, kalan sağlar bizimdir

——————————————————————————–

YEDİ İKLİM DÖRT KÖŞEYİ DOLANDIM

Yedi iklim dört köşeyi dolandım
Meğer dünya her tarafta bir imiş
Ben dünyayi Al’Osman’ın sanırdım
Meğer dünya yüz sultanlık yer imiş

İrili ufaklı insan piç oldu
Onlar doğdu geçinmesi güç oldu
Altı Arap atı şahbaz nic’oldu
Mamur sandım yalan dünya çürümüş

Okuduğun tutmaz oldu alimler
Kalktı da adalet arttı zulümler
Terlemeden mal kazanan zalimler
Can verirken soluması zor imiş

Kulak verdim dört koşeyi dinledim
Meğer gıybetimi eden coğ imiş
Çok yaşayıp mihnet ile ölmeden
Az yaşayıp dem sürmesi yeğ imiş

Dadaloğlu’m der ki sözüm vasiyet
Benim sözümü dinleyene nasihat
Besmelesiz kazanılan piç evlat
O da dünyada ziyankar imiş

——————————————————————————–

YİNE TUTTU GAVUR DAĞ’IN BORANI

Yine tuttu Gavur Dağ’ın boranı
Hançer vurup açarlardı yaramı
Sana derim Mıstık Paşa ereni
İçindeki bunca beyler nic’oldu

Sabahaca kandilleri yanardı
Soytarılar fırıl fırıl dönerdi
Ha deyince beşyüz atlı binerdi
Sana inip konan beyler nic’oldu

Ağlayı ağlayı Dadal’ım söyler
Vefasız dünyayı şu insan n’eyler
Bir yiğidi bir kötüye kul eyler
Şimd’en sonra yaşaması güç oldu

——————————————————————————–

YÜCE DAĞ BAŞINDA KAMBER TAY OLUR

Yuce dağ başında Kamber tay olur
Korkarım ki emeklerim zay’olur
Sevda sevda derler üç beş ay olur
Bizim sevda senesini doldurur

Arkını yaptım da suyu akmıyor
Kahpe felek hiç yüzüme bakmıyor
Çok yuva bekledim cücük çıkmıyor
Boş yuva bekleyen yoz kuşa döndüm

Şu felekle bir oyuncak oynadım
Oynadım da oyunumda yenildim
Farzını kıldım sünnetinde yanıldım
Beş vakit namazı kılmışa döndüm

Der Dadaloğlum da nedip n’etmeli
Sözlerimi birem birem tutmalı
Mirasçıya kalacak malı n’etmeli
Üç beş oğlan olmadıktan gerü

——————————————————————————–

SANA DERİM HASAN KALESİ

Sana derim Hasan Kalesi sana
Alt yanında döğüş oldu, yön oldu
Yiğit olan yiğit çıktı meydana
Koç yiğitler arap ata bin oldu.

Akşamki gördüğüm şu kara düşler
Hesaba gelmedi kesilen başlar
Eyerlen atımı küçük kardaşlar
Hünkâr tarafından bize gel oldu.

Akşamınan ikindinin arası
Aldı beni şu düşmanın yarası
Ecel geldi ölmemizin sırası
Ağladı el-oba gözü kan oldu,

Dadaloğlu’m der ki belim büküldü
Gözümün cevheri yere döküldü
Üçyüz atlı ile cenge çıkıldı
Yüzü geldi iki yüzü dön oldu.

——————————————————————————–

HER SABAH SEYRAN GEZERKEN

Her sabah, her sabah seyran gezerken
Iras geldim selvi boylu fidana
Top top olmuş kirpikleri bölünmüş
Hoş benzettim samur kaşlar kemana

Al yanağın elmas m’ola kar m’ola
Capraz vurmuş düğmeleri dar m’ola
Acep mislin şu cihanda var m’ola
İnsem gitsem Hindistan’a Yemen’e

Eliftir kirpiği İra’dır kaşı
Bu güzellik sana Mevla bağışı
Arasam cihanda bulunmaz eşi
Hiç mislin gelmemiş devr-i zamana

Dadaloğlum der de, hûbların hası
Ferhat’ın Şirin’i Mecnun Leyla’sı
Aklım eğlencesi gönlüm yaylasi
Bir yel esti başımdaki dumana

——————————————————————————–

ILGIT ILGIT SEHER YELİ ESİYOR

Ilgıt, ılgıt seher yeli esiyor
Gâvur dağlarının başı dumanlı.
Gönül binmiş aşk atına aşıyor
Bire beyler cünunluğun zamanı mı?

Aşağıdan iskân evi gelince
Sararıp da gül benzimiz solunca
Malım mülküm seyfi gözlüm kalınca
Kaypak Osmanlılar size aman mı?

Aşağıdan iskan evi geliyor
Bezirgânlar koç yiğide gülüyor
Kitabın dediği günler oluyor
Yoksa devir döndü âhir zaman mı?

Aşağıda akça çığın ötünce
Katar başı mayaların sökünce
Şahlan ferman Türkmen ili göçünce
Daha da hey Osmanlı’ya aman mı?

Dadaloğlu’m sevdası var başımda
Gündüz hayalimde, gece düşümde
Alışkan tüfekle dağlar başında
Azrail’den başkasına aman mı?

Aşık Veysel Şiirlerinden Seçmeler:

Derdimi Dökersem Derin Dereye

Derdimi Dökersem Derin Dereye
Doldurur Dereyi Düz Olur Gider
Irakipler Geldi Girdi Araya
Korkarım Yar Benden Yoz Olur Gider

Ilgıt Ilgıt Yeller Eser Seherde
Yar Beni Düşürdü Onulmaz Derde
Yar İle Buluşsak Bir Tenha Yerde
Duyar Düşmanlarım Söz Olur Gider

Pervane Ateşten Sakınmaz Canı
Uğruna Goymuşum Başı Bedeni
Doldur Tüfengini Hedef Et Beni
Yaram Doksan Dokuz Yüz Olur Gider

Veysel Der Çıkayım Bir Yüce Dağa
Ağaçlar Bezenmiş Yeşil Yaprağa
Bir Gün Olur Tenim Düşer Toprağa
Karışır Toprağa Toz Olur Gider

Dostlar beni hatırlasın

Ben giderim adım kalır
Dostlar beni hatırlasın.
Düğün olur bayram gelir
Dostlar beni hatırlasın

Can kafeste durmaz uçar
Dünya bir han, konan göçer
Ay dolanır yıllar geçer
Dostlar beni hatırlasın

Can bedenden ayrılacak
Tütmez baca yanmaz ocak
Selam olsun kucak kucak
Dostlar beni hatırlasın

Ne gelsemdi, ne giderdim
Günden güne arttı derdim
Garip kalır yerim yurdum
Dostlar beni hatırlasın

Açar solar türlü çiçek
Kimler gülmüş kim gülecek
Murat yalan ölüm gerçek
Dostlar beni hatırlasın

Gün ikindi akşam olur
Gör ki başa neler gelir
Veysel gider adı kalır
Dostlar beni hatırlasın

Benim Sadık Yarim Kara Topraktır:

dost dost diye nicesine sarıldım
benim sadık yarım kara topraktır..
beyhude dolandım boşa yoruldum
benim sadık yarim kara topraktır..

nice güzellere bağlandım kaldım
ne bir vefa gördüm ne fayda buldum
her türlü isteğim topraktan aldım
benim sadık yarim kara topraktır..

koyun verdi kuzu verdi süt verdi
yemek verdi ekmek verdi et verdi
kazma ile döğmeyince kıt verdi
benim sadık yarim kara topraktır..

adem’den bu deme neslim getirdi
bana türlü türlü meyva yetirdi
her gün beni tepesinde götürdü
benim sadık yarim kara topraktır..

karnın yardım kazmayınan belinen
yüzün yırttım tirnağınan elinen
yine beni karşıladı gülünen
benim sadık yarim kara topraktır..

iskence yaptıkca bana gülerdi
bunda yalan yoktur herkes de gördü
bir cekirdek verdim dört bostan verdi
benim sadık yarim kara topraktır..

havaya bakarsam hava alırım
toprağa bakarsam dua alırım
topraktan ayrılsam nerde kalırım
benim sadık yarim kara topraktır..

dileğin var ise yüce allah’tan
almak için uzak gitme topraktan
cçmertlik toprağa verilmiş hak’tan
benim sadık yarim kara topraktır..

hakikat ararsan açık bir nokta
allah kula yakın kul da allaha
hak’kıin hazinesi gizli toprakta
benim sadık yarim kara topraktır..

bütün kusurlarım toprak gizliyor
merhem çalıp yaralarım tuzluyor
kolun açmış yollarımı gözlüyor
benim sadık yarim kara topraktır..

her kim olursa bu sırra mazhar
dünyaya bırakır ölmez bir eser
gün gelir veysel’i bagrına basar
benim sadık yarim kara topraktır.

Daha Geniş Bilgi:

Aşık Veysel, 1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde doğdu. Fakir bir köylü ailesinin çocuğu olan Veysel, 7 yaşındayken geçirdiği çiçek hastalığından sonra sol gözünü kaybetti. Daha sonra da bir kaza geçirdi ve sağ gözünü kaybetti. Ancak sağ gözüyle sadece ışığı seçebilecek kadar görüyordu. Başına gelen bu felaketlerden sonra kendi kendine avunması için babası ona bir saz aldı. Ancak dış dünyasının karanlığı onda zengin bir iç dünya yaratmıştır. Baba dostları Molla Hüseyin ve yöre âşıklarından Aşık Alâ’dan ders aldı. Köylerine gelen gezgin halk ozanlarını dinledi. Bir süre sonra kendisi de gezgin halk şairi oldu ve 1928 yılından başlayarak yöredeki köy, kasaba ve kentleri dolaşmaya başladı.
1931 yılında, Sivas Lisesi edebiyat öğretmeni olan Ahmet Kutsi Tecer ve arkadaşları tarafından kurulan “Halk Şairlerini Koruma Derneği”nin düzenlediği “Halk Şairleri Bay-ramı”na katılarak tanındı. Cumhuriyetin 10. yıl kutlamaların­da “Türkiye’nin İhyası Hazreti Gazi” dizesiyle başlayan şiiri okumak üzere, üç ay yürüyerek Ankara’ya geldi. Ahmet Kut­si Tecer‘in katkılarıyla, 1942-1944 yılları arasında, ülkenin değişik yerlerinde saz öğretmenliği yaptı. 1965 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi, özel bir kanunla, vatani hizmet tertibinden ‘ana dilimize ve millî birliğimize yaptığı hizmetlerden dolayı Aşık Veysel‘e maaş bağladı. 21 Mart 1973 tarihinde Şarkışla’da öldü.

Şiirlerinde yurt ve toprak sevgisini işlemiştir. En çok sevilen şiirlerinden biri olan “Benim Sadık Yarim Kara Topraktır“da yurt ve toprak sevgisini işlemiştir. Aşkı kendine özgü bir üslupla dile getirmiştir. Halk şiirinin bu son büyük ozanı, şiirlerinde yalın bir dil kullanmıştır. Kimi Köy Enstitülerinde saz öğretmenliği de yapan sanatçının şiirleri Ümit Yaşar Oğuzcan tarafından “Dostlar Beni Hatırlasın” adlı bir kitapta toplanmıştır.

ESERLERİ
Deyişler (1944)
Sazımdan Sesler (1950)
Dostlar Beni Hatırlasın (1970, bütün şiirleri)